CALL FOR PAPERS

CALL FOR PAPERS 2027

Numer 1/2027: Fenomenologia literatury

• Redakcja numeru: dr Iwona Misiak (IBL PAN), dr hab. Monika Murawska (ASP w Warszawie), dr hab. Daniel R. Sobota (IFiS PAN)

• Na teksty czekamy do: 15.02.2027 r.

Szczegółowy opis:

W pierwszym numerze redakcja proponuje refleksję nad związkami fenomenologii i literatury. Analogia nastawienia fenomenologicznego i doświadczenia estetycznego jest tematem rozważań m.in. współczesnej fenomenologii francuskiej, jednak fenomenologiczne zainteresowanie literaturą sięga początków ruchu fenomenologicznego. Wystarczy wspomnieć o wczesnych seminariach monachijskich (1907–1908), prowadzonych przez Alexandra Pfändera i Johanesa Dauberta, poświęconych jednemu z dramatów Henrika Johana Ibsena, czy też sławny list Edmunda Husserla do Hugo von Hofmannsthala (1907), w którym zestawił on pracę artysty i fenomenologa, stwierdzając, że mimo pewnych różnic obaj mają podobny stosunek do świata — jest dla nich fenomenem, którego sens przyswajają intuicyjnie i wykorzystują twórczo.

Później fenomenologiczne badania nad literaturą uwidoczniły się w pismach Martina Heideggera, Jeana-Paula Sartre’a, Emmanuela Levinasa, Maurice’a Merleau-Ponty’ego, Romana Ingardena, Paula Ricouera, Henri’ego Maldineya, Eliane Escoubas, Jeana-Luca Chrétiena, Renauda Barbarasa, Jacquesa Derridy, Claude’a Romano czy też Françoisa Davida Sebbaha i innych filozofów. Pośród form literackich poezja zwykle zajmowała uprzywilejowaną pozycję w tych opisach i analizach. W latach 30. XX wieku w szkole genewskiej (m.in. Gaston Bachelard, Georges Poulet, Jean-Pierre Richard, Jean Rousset) rozwijała się fenomenologiczna krytyka i nauka o literaturze, zmierzająca do immanentnego odczytywania tekstów. W Polsce fenomenologią literatury zdominował Roman Ingarden, lecz w dziedzinie teorii i estetyki fenomenologicznej bądź inspirowanej fenomenologią ważne badania prowadzili m.in. Zygmunt Łempicki, Leopold Blaustein, Stefania Skwarczyńska, Konstanty Troczyński, Maria Gołaszewska, a także mniej znana Ada Werner-Sielberstein.

W planowanym numerze tematycznym interesują nas następujące zagadnienia: literatura fenomenologiczna jako taka (skupiona na bezpośrednim opisie zjawisk i subiektywnych przeżyć oraz analizie intencjonalności), fenomenologiczne odczytywania tekstów literackich, przedstawienia zbieżności i różnic między dawnymi a współczesnymi badaniami fenomenologicznymi i badaniami nad literaturą oraz próby teoretyzowania fenomenologii literatury. Oczekujemy tekstów omawiających literaturę nowoczesną i dawną w kontekście fenomenologii. Liczymy na artykuły analizujące przenikanie się i mieszanie tekstów fenomenologicznych i literackich, a także na eksploracje tematów i pojęć wędrujących zarówno w przestrzeni literatury, jak i fenomenologii. 

Proponujemy namysł nad powiązaniami literatury, historii i teorii literatury oraz fenomenologii w następujących wymiarach:

  • Jak od strony fenomenologii wygląda ogólny związek filozofii i literatury? Czy filozofia jest literaturą?
  • Jak od strony literaturoznawstwa przedstawia się relacja literatury i filozofii? Czy interdyscyplinarna filozofia literatury jest w stanie efektywnie zbadać treści filozoficzne pojawiające się w literaturze?
  • Jak literaturoznawstwo i fenomenologia opisują i oceniają płynność granic między twórczością artystyczną a dyskursem teoretycznym?
  • Jakie podobieństwa i różnice ujawniają się między tekstami literackimi a tekstami fenomenologicznymi?
  • Jak literatura i fenomenologia eksplorują zagadnienia świata, życia, percepcji, cielesności, doświadczenia, języka, podmiotowości?
  • Czy fenomenologia potrzebuje literatury? Czy literaturoznawstwo potrzebuje fenomenologii?
  • Jak fenomenologia odpowiada na starą metaforę świata jako księgi?
  • Czy dawny topos liber mundi, wywodzący się z filozofii i teologii, jest użyteczny
    w literaturoznawstwie?
  • W jaki sposób fenomenologia używa literatury do własnych celów badawczych? Jak literaturoznawstwo korzysta z koncepcji i metod fenomenologicznych?
  • Czym jest opis fenomenologiczny w ujęciu literaturoznawstwa?
  • Jakie formy i gatunki literackie najlepiej służą opisowi fenomenologicznemu i dlaczego?
  • Czy poezja może być uznana za fenomen pokrewny fenomenologii i dlaczego poezja wydaje się uprzywilejowana w fenomenologii?
  • Z jakimi formami krytyki spotykał się opis fenomenologiczny ze strony przedstawicieli innych kierunków filozofii współczesnej i ze strony literaturoznawców? Czy jest to krytyka usprawiedliwiona?
  • Czy fenomenologia musi być w ogóle jakąś formą „literatury”, czy też daje ona możliwości wyjścia poza pojmowanie filozofii tylko jako filozofii pisanej?
  • Jak rozumieją literaturę jako taką i jej konkretne dzieła przedstawiciele światowego ruchu fenomenologicznego?
  • Czy w polskiej tradycji fenomenologicznej i teoretycznoliterackiej poza pracami Romana Ingardena istnieją inne znaczące badania dotyczące fenomenologii literatury?

 

Numer 2/2027: Radio w przemianie. Teksty, technologie, wspólnoty słuchania

• Redakcja numeru: dr Natalia Kowalska-Elkader, dr Paulina Czarnek-Wnuk, dr Eliza Matusiak (Uniwersytet Łódzki)

• Na teksty czekamy do: 15.05.2027 r.

Szczegółowy opis:

Redakcja czasopisma „Zagadnienia Rodzajów Literackich” zaprasza do nadsyłania artykułów do numeru poświęconego radiu w kontekście jego historii i współczesnych przemian. W stulecie istnienia tego medium w Polsce proponujemy refleksję nad jego aktualnym kształtem wraz z odniesieniami historycznymi, tworzonymi w nim tekstami, a także nad przemianami gatunkowymi, relacjami z nowymi technologiami oraz nad szeroko pojętą audialnością.

Radio jako medium od dekad towarzyszy społecznościom, pełniąc funkcje informacyjne, kulturotwórcze i wspólnototwórcze. W obliczu współczesnych przemian na polach technologicznych, kulturowych i sztuki, a także praktyk słuchania, warto ponownie przyjrzeć się roli radia jako przestrzeni dla sztuki zaangażowanej społecznie oraz miejsca formowania się wspólnot. Interesuje nas zarówno perspektywa historyczna, jak i próby uchwycenia przyszłych kierunków jego rozwoju
w zmieniającym się krajobrazie medialnym.

Zachęcamy autorów i autorki do podejmowania refleksji m.in. wokół następujących obszarów:

  • współczesne modele radia społecznościowego oraz formy budowania wspólnot wokół praktyk słuchania;
  • pisanie radia, nie dla radia — sztuka radiowa: jakie miejsce zajmuje sztuka radiowa we współczesnych stacjach i jak zmieniło się jej funkcjonowanie w erze cyfrowej;
  • przemiany genologiczne radia w kontekście zmian technologicznych i medialnych (radio a audio, radio a platformy cyfrowe, podcasty, seriale audio);
  • relacje między radiem a technologią, w tym zmiany w zakresie tekstów radiowych, kodów semiotycznych oraz sposobów produkcji i dystrybucji;
  • radio jako przestrzeń doświadczenia — od tradycyjnego nadawania po modele on-demand i interaktywne formy odbioru;
  • audialność jako kategoria badawcza w kontekście studiów medioznawczych, sound studies, historii mediów i studiów kulturowych.

Proponowane zagadnienia otwierają pole dla interdyscyplinarnych analiz, łączących perspektywy medioznawcze, literaturoznawcze, kulturoznawcze oraz badania nad dźwiękiem. Zachęcamy do nadsyłania artykułów zarówno o charakterze teoretycznym, jak i empirycznym, a także w postaci studiów przypadku. Do publikacji zostaną zakwalifikowane artykuły poddane pozytywnej ocenie w procesie recenzji naukowej (double-blind peer review).

 

Dział Stały — teksty niezwiązane z tematami numerów

• Nabór ciągły — teksty procedowane zgodnie z kolejnością zgłoszeń.