Pokrywy peryglacjalne w Beskidzie Wyspowym (Karpaty)
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1960/8/13Słowa kluczowe:
peryglacjalne strefy morfogenetyczne, procesy stokowe, procesy dolinne, ostatni okres zimny, holocenAbstrakt
Na podstawie analizy osadów peryglacjalnych zaobserwowanych w trzech regionach Beskidu Wyspowego w Karpatach (Gruszowiec, Dobra oraz Lipowe k. Limanowej), autor dochodzi do wniosku o równoczesnym występowaniu transportu stokowego i rzecznego w trakcie ostatniego zlodowacenia. Uważa się, że w okresie zlodowacenia bałtyckiego procesy stokowe i dolinne dominowały naprzemiennie, a transport soliflukcyjny przebiegał w cyklicznych przedziałach czasowych, które autor koreluje z interstadiałami. Na stokach Beskidu Wyspowego wyróżniono trzy następujące strefy morfogenetyczne, ułożone sukcesywnie od stropu ku spągowi: a. pola rumoszowe i rynny korazyjne, b. denudacja związana z soliflukcją oraz spływem powierzchniowym, c. akumulacja soliflukcyjno-fluwialna. Morfogeneza holocenu w warunkach klimatu umiarkowanego różni się od peryglacjalnej wyraźnie większą aktywnością erozji liniowej oraz tendencją do usuwania pokryw soliflukcyjnych ze stoków.
Bibliografia
Büdel, J., 1951 - Die Klimazonen des Eiszeitalter. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 1.
Dylik J., 1955 - Peryglacjalne osady stokowe rytmicznie warstwowane (Rhythmically stratified periglacial slope deposits). Biuletyn Peryglacjalny, nr 2.
Dylik, J., 1956 - Coup d'oeil sur la Pologne périglaciaire. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Gilewska, S., 1958 - The Pra-Warta Interstadial at Brzozowica near Będzin: I - Geological characteristics of the profile. Bull. Acad. Polonaise Sci., Sér. chim., géol., géogr., t. 6, no 1.
Gołąb, J., 1947 - Przyczynki do geologii okolicy Mogielnicy na arkuszu Rabka (summary: Contributions to geology of Mogielnica summit near Rabka, Western Carpathians ). Biul. Państw. Inst. Geol., 29.
Halicki, B., 1955 - Znaczenie procesów peryglacjalnych dla studiów morfogenezy Karpat (Remarques sur l'importance des processus périglaciaires pour les études de la morphogenèse des Carpathes). Biuletyn Peryglacjalny, nr 2.
Jahn, A., 1951 - Zjawiska krioturbacyjne współczesnej i plejstoceńskiej strefy peryglacjalnej (summary: Cryoturbate phenomena of the contemporary and of the Pleistocene periglacial zone). Acta Geol. Polonica, vol. 2.
Jahn, A., 1956 - Wyżyna Lubelska rzeźba i czwartorzęd (summary: Plateau of Lublin morphology and Quaternary deposits). Prace Inst. Geogr. PAN nr 7.
Klimaszewski, M., 1948 - Polskie Karpaty Zachodnie w okresie dyluwialnym (Polish West Carpathians during Ice age). Prace Wrocł. Tow. Nauk., Ser. B, nr 7.
Klimaszewski, M., 1958 a - Pleistocene outcrop at Dobra near Limanowa, Carpathian Mts. Bull. Acad. Polonaise Sci., Sér. chim., géol., géogr., t. 6, no 5.
Klimaszewski, M., 1958 b - Pogląd na rozwój geomorfologiczny Tatr Polskich (The view on geomorphological development of the Polish Tatras Mts ). Przewodnik VI Zjazdu Polskiego Tow. Geogr.
Klimaszewski, M., Szafer, W., Szafran, B., Urbański, J., 1950 - Flora dryasowa w Krościenku nad Dunajcem (summary: The Dryas flora of Krościenko on the river Dunajec). Biul. Państw. Inst. Geol., 24.
Mensching, H., 1953 - Die periglaziale Formung der Landschaft des unteren Werratales. Gött. Geogr. Abhandl., H. 14.
Mensching, H., 1958 - Glacis-Fussfläche-Pediment. Ztschr. f. Geomorphologie, Bd. 2.
Poser, H., 1950 - Die Niederterrassen des Okertales als Klimazeugen. Abhandl. Braunschweig. Wiss. Ges., Bd. 2.
Pożaryski, W., 1953 - Plejstocen w przełomie Wisły przez Wyżyny Południowe (summary: The Pleistocene in the Vistula gap across the Southern Uplands). Prace Inst. Geol., t. 9.
Różycki, S. Z., 1957 - Strefowość rzeźby i zjawiska peryglacjalne na Ziemi Torella, Spitsbergen (Zones du modelé et phénomènes périglaciaires de la Terre de Torell, Spitsbergen). Biuletyn Peryglacjalny, nr 5.
Sawicki, Ludw., 1952 - Warunki klimatyczne akumulacji lessu młodszego w świetle wyników badań stratygraficznych stanowiska paleolitycznego lessowego na Zwierzyńcu w Krakowie (résumé: Les conditions climatiques de la période de l'accumulation du loess supérieur aux environs de Cracovie). Biul. Państw. Inst. Geol., 66.
Starkel, L., 1957 - Kilka uwag o interpretacji form i osadów plejstoceńskich w Karpatach (Some remarks concerning the Pleistocene land-forms and formations in the Carpathians). Czas. Geogr., t. 28.
Starkel, L., 1958 - Stratigraphy of Holocene deposits in the Carpathian Foreland. Bull. Acad. Polonaise Sci., Ser. chim., géol., géogr., t. 6, nr 6.
Stupnicka, E., Szumański, A., 1957 - Dwudzielność młodoplejstoceńskich poziomów żwirowych w Karpatach (summary: Bipartition of young Pleistocene gravel terraces in the Polish Carpathians). Acta Geol. Polonica, t. 7.
Szafer, W., 1952 - Schyłek plejstocenu w Polsce (summary: Decline of the Pleistocene in Poland). Biul. Państw. Inst. Geol., 65.
Środoń, A., 1952 - Ostatni glacjał i postglacjał w Karpatach (summary: Last glacial and postglacial in the Carpathians). Biul. Państw. Inst. Geol., 67.
Unger, K., 1956 - Klima-morphologische Untersuchungen an pleistozänen Schotterkörpern der Saale. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Woldstedt, P., 1951 - Probleme der Terassenbildung. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 1.
Woldstedt, P., 1956 - Über die Gliederung der Würm-Eiszeit und die Stellung der Lösse in ihr. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 7.
