Peryglacjalne osady stokowe rytmicznie warstwowane
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1955/2/2Słowa kluczowe:
warunki peryglacjalne, asymetria dolin, zrównania stokowe, region łódzkiAbstrakt
Podano przegląd zagadnienia osadów stokowych rytmicznie warstwowanych, wyróżnionych w 1948 roku przez A. Cailleux' a jako eboulis ordonnes. Y. Guillien w 1951 roku podobne utwory oznaczył terminem grezes litees.
Autor rozpoznał rytmiczne osady stokowe w dolinach krawędziowej strefy Wyżyny Łódzkiej. Przypominają one utwory opisywane w literaturze francuskiej. Występują w podobnej sytuacji geomorfologicznej. Mają podobne cechy strukturalne i teksturalne. Odróżniają się natomiast drobniejszą frakcją i odwrotnym typem asymetrii położenia. Francuskie eboulis ordonnes i grezes litees występują na stokach zorientowanych w kierunkach wschodnich, a podłódzkie rytmiczne osady stokowe są eksponowane w kierunkach zachodnich.
Osady stokowe rytmicznie warstwowane powstały w warunkach peryglacjalnych w następstwie działania kongeliflukcji i spłukiwania. Prawdopodobnie znaczną rolę w tworzeniu się tych osadów odegrały zaspy śnieżne nagromadzone przez wiatry wschodnie. Podkreślono zazębianie się utworów stokowych z osadami rzecznymi, które dominują w spągowych częściach utworów stokowych. Stwierdzono również narastającą ku stropowi osadów stokowych działalność kongeliflukcji, kosztem zanikającego procesu spłukiwania. Fakt ten wytłumaczono postępującym zaostrzaniem się klimatu.
Rytmiczne osady stokowe mają duże znaczenie dla morfogenezy peryglacjalnej. Wynika to z ich związku z asymetrią dolin, z nieckami i ostrogami denudacyjnymi oraz ze zrównaniami stokowymi. Szczególnie ważny i interesujący jest związek pomiędzy zagadnieniem osadów stokowych rytmicznie warstwowanych i peryglacjalnymi zrównaniami. Peryglacjalne zrównania stokowe wykazują podobieństwo do teras altyplanacyjnych i wraz z nimi należą do kategorii pedymentów.
Bibliografia
1. Baulig H., 1952 -Surfaces d'aplanissement. Ann. Geogr., no 325, 326.
2. Beaujeu -Garnier J., 1952 - A propos du modele periglaciaire du Limousin. Bull. Ass. Geogr. Fransais, no 228.
3. Beaujeu -Garnier J., 1953 - Modele periglaciaire dans le Massif Central francais. Rev. Geomorph. Dyn., no 6.
4. Bocz S. G., 1946 - Snieżniki i snieżnaja erozija w sjewiernych czastiach Urała (Snowpatches and nivation in the northern part of Ural). Izw. Wsjes. Gieogr. Obszcz., t. 78, wyp. 2.
5. Bocz S. G., Krasnow I. I., 1951 - Process· golcowogo wyrawniwanija i obrazowanije nagornych tierras (Process of altiplanation and origin of mountain terraces). Priroda, no 5.
6. Bout P.,1949 - Les depóts de pente anciens du Vellay. C. R. som. Soc. Geol. France.
7. Bout P., 1949 - Sur un depot de pente villafranchien cryoturbe a Vazeilles (Hte-Loire). Bull. Soc. Geol. France, 5e ser., t. 19.
8. Bout P., 1953 - Etudes de geomorphologie dynamique en Islande. Exped. Polaires Franc., 3, Paris.
9. Cailleux A., 1948 - Cryopedologie. Centre de Doc. Univ. Sorbonne, Paris.
10. Corbel J., 1954 - Sols stries et eboulis ordonnes. Rev. Geomorph. Dyn., no 1.
11. Dylik J., 1952 - The concept of the periglacial cycle in Middle Poland. Bull. Soc. Sci. Lettr. Łódź, vol. III, 5.
12. Dylik J., 1953 - O peryglacjalnym charakterze rzeźby środkowej Polski. (resume: Du caractere periglaciaire de la Pologne centrale). Acta Geogr. Univ. Lodz., nr 4, Łódź .
13. Dylik J., 1954 - Zagadnienie genezy lessu w Polsce (The problem of the origin of loess in Poland). Biuletyn Peryglacjalny, nr 1.
14. Eakin H. M., 1916 - The Yukan-Koyukuk region, Alaska. U. S. Geol. Surv., Bull. no 631. 15. GuiIcher A., Tr icart J., 1954 - La XXXVIe Excursion Geographique Interuniversitaire, Champagne et Lorraine. Ann. Geogr., no 335.
16. Guillien Y., 1951 - Les grezes litees de Charente. Rev. Geogr., Pyrenees et S-O., t 22
17. Guillien Y., 1952 - Presentation de la carte des phenomenes cryonivaux de la France. Bull. Ass. Geogr. Francais, no 229-230.
18. Jahn A., 1951 - Zjawiska krioturbacyjne współczesnej i plejstoceńskiej strefy peryglacjalnej (summary: Cryoturbate phenomena of the contemporary and of the Pleistocene periglacial zone). Acta Geol. Polonica, vol. 2.
19. Judson S., 1949 - Rock-fragment slopes caused by past frost action in the Jura Mountains (Ain), France. Jour. Geol., vol. 57.
20. Lais R., 1941 - Uber Hohlensedimente. Quartar, Bd. 3.
21. Lewis W. V., 1936 - Nivation, river grading, and shoreline development in South-East Iceland. Geogr. Jour., vol. 88.
22. Lewis W. V., 1939 - Snow-patch erosion in Iceland. Geogr. Jour., vol. 94.
23. Malaurie J., 1949 - Evolution actuelle des pentes sur la cóte ouest du Groenland (baie de Disko). Bull. Ass. Geogr. Francais, no 198-199.
24. Malaurie J., Guillien Y., 1953 - Le modele cryo-nival des versants meubles de Skansen (Disko, Groenland). Interpretation generale des grezes litees. Bull. Soc. Geol. France, 6e ser., t. 3.
25. Paterson T. T., 1951 - Physiographic studies in North West Greenland. Medd. om Gronland, Bd. 151, no 4.
26. Poser H., 1948 - Boden- und Klimaverhaltnisse in Mitteleuropa wahrend der Wtirmeiszeit. Erdkunde, Bd. 2.
27. Pożaryski W., 1953 - Plejstocen w przełomie Wisły przez Wyżyny Południowe (summary: The Pleistocene in the Vistula gap across the Southern Uplands). Prace Inst. Geol., t. 9.
28. Tricart J. - Le modele des pays froids, fasc. 1: Le modele periglaciaire. Cours de geomorphologie, 2e partie, fasc. I, CDU, Paris.
