Uwagi o mikrorzeźbie Zachodniego Spitsbergenu

Abstrakt

Latem 1954 r. przeprowadzono badania gleb w rejonie między Adventfjorden a Sassenfjorden na Spitsbergenie, obejmującym wzgórza, góry oraz płaskie i łagodnie nachylone tereny, z których około jedna trzecia była pokryta lodowcami. Obszar ten zbudowany jest głównie z kredowych, piaskowcowych, mułowcowych i łupkowych skał, z nielicznymi wkładkami węglowymi, a niektóre szczyty pokrywa dolnotrzeciorzędowy materiał podobny do podłoża.

Badania ujawniły zróżnicowaną powierzchnię stropu wiecznej zmarzliny, zależną od ukształtowania terenu i pokrycia roślinnością. Na powierzchniach nieurozmaiconych strop zmarzliny znajdował się na głębokości 45–105 cm, natomiast na powierzchniach zróżnicowanych (pasy kamienne, strumienie błotne, kraterki błotne, gleby poligonalne) stwierdzono mikrorzeźbę i zmienną głębokość zależną od wilgotności i pokrycia roślinnością.

Pomiar temperatury gleby wykazał szybki spadek temperatury nad stropem zmarzliny, niezależnie od rodzaju powierzchni. Szczególnie interesujące były strumienie błotne, kraterki błotne, pingo w Eskerdalen oraz stopnie gruzowe powstałe w wyniku przepływu wód roztopowych. Obserwowano także wieloboki tundrowe, wieńce kamienne i drobne zagłębienia powstające wskutek spływu błota.

Nie znaleziono typowych form morenowych, a jedynymi formami polodowcowymi były ozy. Roślinność występowała głównie na spłaszczonych i wilgotnych terenach, zaś na stromych stokach zanikała, co wskazuje, że głównym czynnikiem ograniczającym jej rozwój jest dostępność wilgoci, a nie wysokość nad poziomem morza.