Zjawiska termokrasowe na terenie ZSRR
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1962/11/6Słowa kluczowe:
lód gruntowy, strefy rozwoju termokrasu, degradacja zmarzlinyAbstrakt
Termokras jest powszechnym zjawiskiem naturalnym w regionach objętych zmarzliną; poza tymi obszarami termokras nie występuje. Obecność lodu gruntowego w pobliżu powierzchni jest niezbędna do rozwoju termokrasu. Główną przyczyną jego powstawania są zmiany warunków wymiany ciepła w górnych warstwach osadów, prowadzące do topnienia lodu gruntowego. Zmiany warunków wymiany ciepła w warstwie sezonowych wahań termicznych (tj. w warstwie do 15-20 m głębokości) zależą, w różnych regionach geograficznych, od wielu czynników, nie tylko od zmian klimatycznych.
Termokras nie jest odmianą krasu, lecz całkowicie niezależnym zjawiskiem naturalnym. Różne typy formacji termokrasowych odpowiadają różnym typom genetycznym lodu gruntowego; niemniej jednak w wielu przypadkach powstające formy mają podobny wygląd. Na proces rozwoju termokrasu wpływa budowa geologiczna, zróżnicowanie facjalne osadów oraz warunki geomorfologiczne panujące na danym obszarze.
Podobieństwo cech sedymentacji termokrasu utrudnia ustalenie genezy poszczególnych form, a także ich klasyfikację. Dlatego w badaniu zjawiska termokrasu konieczne jest zastosowanie różnych metod badań terenowych i laboratoryjnych.
Jak wiele innych zjawisk geologiczno-geograficznych, termokras ma zazwyczaj charakter strefowy. Na podstawie danych literaturowych można z grubsza wyróżnić trzy główne strefy rozwoju termokrasu na terenie ZSRR, choć nie można wyznaczyć wyraźnej granicy między nimi. Historia rozwoju termokrasu jest ściśle związana z agradacją wiecznej zmarzliny w czwartorzędzie, a w jeszcze większym stopniu z procesem jej degradacji.
Historyczny okres rosnącego wpływu działalności człowieka na naturalne warunki środowiska jest szczególnie istotny i sprzyja dalszemu rozwojowi tego zjawiska. Termokras wpływa z kolei na działalność gospodarczą i przemysłową człowieka, zmuszając nas do podjęcia odpowiednich działań w celu opanowania katastrofalnych skutków tego zjawiska.
Bibliografia
Baranov, I. Y., 1958 - Reliktovyj termokarst v Predbaikale (Relict thermokarst in the Antibaikal region). Materialy k osnovam ucheniya o merzlykh zonakh zemnoj kory, vyp. 4, Moskva.
Black, R. F., 1954 - Permafrost - a review. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 65.
Black, R. F., Barksdale, W. L., 1949 - Oriented lakes of northern Alaska. Jour. Geol., vol. 57.
Bunge, A., 1884 - Naturhistorische Beobachtungen und Fahrten im Lena Delta. Aus Briefen an den Akad. L. v. Schrenk. Bull. Akad. imp. Sci. St-Pétersbourg, t. 29.
Ermolaev, M. M., 1932 - Geologicheskij i geomorfologicheskij ocherk ostrova B. Lyakhovskogo, v. kn. Polyarnaya geofizicheskaya stanciya na ostrovie B. Lyakhovskom (summary: Geological and morphological sketch of the Bolshoy Liakhovski Island). Trudy Sovieta po izucheniyou proizvodit. sil., ser. Yakutskaya, vyp. 8.
Gallwitz, G., 1949 - Eiskeile und glaziale Sedimentation. Berlin.
Grigoriev, A. A., 1956 - Subarktika (Subarctic). Moskva.
Gusev, A. I., 1938 - Tetragonalnye grunty v arkticheskoj tundre (Tetragonal polygons in the arctic tundra). Izv. Gosudarstv. Geogr. Obshchestva, t. 70. Leningrad.
Hopkins, D. M., 1949 - Thaw lakes and thaw sinks in the Imuruk Lake area, Seward Peninsula, Alaska. Jour. Geol., vol. 57.
Jong, W. J., 1960 - Thermokarst en kryokarst als pseudokarst-verschijnsch. Geogr. Tijdschrift, Jhg. 13.
Kachurin, S. P., 1959a - Termokarst v predelakh SSSR (Thermokarst within the territory of the U.S.S.R.). Materialy po obshchemu merzlotovedeniyou VII Mejduvedomstvennogo Soveshchaniya po merzlotovedeniyou, 1956, Moskva.
Kachurin, S. P., 1959b - Kriogennye fiziko-geologicheskije yavleniya v rajonakh s mnogo-letnemerzlymi porodami, in: Osnovy geokriologii, merzlotovedeniya (Cryogenic phenomena in the permafrost area). Moskva.
Kudryavcev, V. A., 1958 - O termokarste (On the thermokarst). Voprosy fiz. geogr. Polyarnykh stran, vyp. 1, Moskva.
Leffingwell, K., 1919 - The Canning River region, northern Alaska. U. S. Geol. Survey, Prof. Paper, no 109.
Popov, A. I., 1955 - Proiskhojdenie i razvitie moshchnogo iskopaemogo lda (Origin and development of thick fossil ice). Materialy k osnovam ucheniya o merzlykh zonakh zemnoj kory, vyp. 2.
Popov, A. I., 1956 - Le thermokarst. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4.
Soergel, W., 1936 - Diluviale Eiskeile. Ztschr. d. Deutsch. Geol. Ges., Bd. 88.
Steche, H., 1933 - Beiträge zur Frage der Strukturboden. Bericht Verh. Sächs. Akad. Wiss. Lèipzig, Math.-Phys. Kl., Bd. 85.
Washburn, A. L., 1956 - Classification of patterned ground and review of suggested origins. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 67.
