Mapa peryglacjalna Masywu Czeskiego

Abstrakt

Artykuł w języku francuskim.

TYTUŁ ORYGINALNY: La carte périglaciaire du Massif Bohémien

Komisja Peryglacjalna podjęła się opracowania mapy peryglacjalnej świata; starałem się wnieść swój wkład zarówno w treść tej mapy, jak i w metodykę jej przedstawienia, koncentrując się na kartograficznym opracowaniu zjawisk peryglacjalnych w obrębie wybranego obszaru.

Do sporządzenia mapy peryglacjalnej świata wybrano obszar Masywu Czeskiego ze względu na zróżnicowaną budowę geologiczną i geomorfologiczną terenu (zawarto również krótką charakterystykę geologiczną i geomorfologiczną regionu).

Konieczne było dobranie odpowiedniej mapy topograficznej, na której można by było odwzorować symbole ilustrujące zjawiska kriopedologiczne w sposób umożliwiający ukazanie ich zależności od struktury podłoża. Ponieważ stratygrafia czwartorzędu Masywu Czeskiego, która ułatwia klasyfikację zjawisk peryglacjalnych, opiera się na superpozycji osadów fluwialnych i eolicznych, na mapie wyodrębniono charakterystyczne obszary występowania tych osadów.

W Masywie Czeskim aluwia rozwijały się od neogenu poprzez stadium Dunaju aż po późny plejstocen; większość z nich cechuje się wyraźnym wykształceniem morfologicznym. Osady eoliczne występują w regionie w zróżnicowanych facjach, od piasków wydmowych, przez osady przejściowe, aż po lessy i osady fluwio- oraz niweo-eoliczne, wykazujące rytmiczne warstwowanie. Wśród osadów czwartorzędowych zidentyfikowano również miąższe formacje koluwialne po stronie północno-wschodniej (chłodniejszej), a także osady glacigeniczne, które zajmują jedynie niewielką powierzchnię, gdyż lądolód kontynentalny sięgał terytorium Masywu Czeskiego jedynie jęzorami, zaś lodowce górskie miały ograniczony zasięg.

Osady czwartorzędowe zostały oznaczone osobno. Rzeźba terenu została przedstawiona z zastosowaniem cieniowania, a jej przebieg dodatkowo podkreślono siecią hydrograficzną.

Mapa ukazuje jednocześnie rozmieszczenie eologliptolitów, południową granicę zasięgu lądolodu kontynentalnego, zjawiska glacitektoniczne związane z jego oddziaływaniem i inne.

Po przeprowadzeniu badań terenowych i wyborze odpowiedniej mapy topograficznej, naniesiono na mapę następujące zjawiska kriopedologiczne:

1. Zjawiska kriopedologiczne spowodowane kongelifrakcją (np. pęknięcia w zwartych skałach na wychodniach, pola blokowe, kary i pseudokary);
2. Zjawiska kriopedologiczne wynikające z dyferencjacji materiałów heterogenicznych w wyniku regelacji (gleby poligonalne, pasy oraz formy pośrednie tych struktur), a także formy powstałe pod wpływem działania roślinności;
3. Zjawiska występujące głównie w profilach geologicznych (najczęstsze w Masywie Czeskim): szczeliny klinowe, krioturbacje (m.in. inwolucje), struktury soliflukcyjne, zjawiska kriotektoniczne oraz formy wywołane soliflukcją, takie jak terasy blokowe, przemieszczone bloki skalne itp.