Znaczenie paleoklimatyczne kopalnych klinów lodowych
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1966/15/8Słowa kluczowe:
ice wedge casts, średnia roczna temperatura, dawna obecność wieloletniej zmarzlinyAbstrakt
Kopalne kliny lodowe (kliny wypełnienia wtórnego, fente en glace remplie itp.) były opisywane od dziesięcioleci z obszarów strefy umiarkowanej (m.in. Illinois, Polska, Niemcy), jednak interpretacje ich paleoklimatycznego znaczenia nie są całkowicie wiarygodne z powodu ograniczonej wiedzy na temat współczesnego znaczenia klimatycznego istniejących klinów lodowych w strefach polarnych. Powszechnie przyjmuje się jednak, że kopalne kliny lodowe świadczą o dawnej obecności wieloletniej zmarzliny.
Wyniki najnowszych badań wskazują, że choć zmarzlina może formować się w rejonach, gdzie średnia roczna temperatura powietrza wynosi około 0 °C lub mniej, to kliny lodowe powstają jedynie wtedy, gdy średnia roczna temperatura powietrza utrzymuje się przez wiele lat na poziomie od -6 °C do -8 °C lub niższym. W specyficznych warunkach lokalnych możliwe jest jednak formowanie się klinów lodowych przy nieco wyższych temperaturach.
Kliny lodowe mogą przetrwać w stanie nieaktywnym przez tysiące lat po ociepleniu klimatu, o ile zmarzlina nadal się utrzymuje. Zazwyczaj jednak zmarzlina rozmarza, a kliny lodowe ulegają stopieniu, gdy średnia roczna temperatura powietrza przekroczy 0 °C. Znaczne obszary strefy subarktycznej zawierają obecnie nieaktywne kliny lodowe.
Bibliografia
Black, R. F., 1952 - Growth of ice-wedge polygons in permafrost near Barrow, Alaska (Abst.). Geol. Soc. America Bull., vol. 63, no 12, pt. 2; p. 1235.
Church, R. E., Péwé, T. L., Andresen, M. J., 1965 - Origin and environmental significance of large scale patterned ground, Donnelly Dome area, Alaska. CRREL Res. Rept., no 159; 71 pp.
Dimbleby, G. W., 1952 - Pleistocene ice wedges in north-east Yorkshire. Jour. Soil. Sci., vol. 3; p. 1-19.
Filipiuk, A., 1960 - Ice wedges in Podzamcze. Biuletyn Peryglacjalny, no 7; p. 39-47 (Polish text), p. 155-157 (English text, translated by T. Dmochowska).
Galloway, R. W., 1961 - Ice wedges and involutions in Scotland. Biuletyn Peryglacjalny, no 10; p. 169-193.
Hamelin, L. E., Clibbon, P., 1962 - Bilingual periglacial vocabulary. Cahiers Géog. Québec, vol. 6; p. 3-28.
Johnsson, G., 1959 - True and false ice-wedges in southern Sweden. Geografiska Annaler, vol. 41; p. 15-33.
Johnsson, G., 1962 - Periglacial phenomena in southern Sweden. Geografiska Annaler, vol. 44; p. 378-404.
Kotzebue, O. von 1821 - A voyage of discovery into the South Sea and Behring's Straits. for the purpose of exploring a northeast passage. English translation in 3 vol., London.
Lachenbruch, A. H., 1962 - Mechanics of thermal contraction cracks and ice-wedge polygons in permafrost. Geol. Soc. America Spec. Paper, 70; 69 pp.
Lachenbruch, A. H., 1963 - Contraction theory of ice-wedge polygons: a qualitative discussion. Proc. First Inter. Permafrost Conf.
Leffingwell, E. de K. 1915 - Ground-ice wedges; the dominant form of ground ice in the north coast of Alaska. Jour. Geology, vol. 23; p. 635-654.
Leffingwell, E. de K. 1919 - The Canning River region, northern Alaska. U.S. Geol. Survey Prof. Paper, 109; 251 pp.
Péwé, T. L., 1948 - Terrain and permafrost, Galena Air Base, Alaska. U. S. Geol. Survey, Permafrost Program progress Rept., no 7; 52 pp.
Péwé, T. L., 1957 - Permafrost and its effect on life in the north, in Arctic Biology Oregon State Coll. 18th Ann. Biology Colloquium, Corvallis, April 19-20; p. 12-25.
Péwé, T. L., 1958 - Geology of the Fairbanks (D-2) quadrangle, Alaska. U. S. Geol. Survey Geol. Map GQ-110, scale 1 : 63, 360.
Péwé, T. L.,1962 - Ice wedges in permafrost, lower Yukon River area, Galena, Alaska. Biuletyn Peryglacjalny, no 11; p. 65-76.
Péwé, T. L., 1966 - Ice wedges in Alaska - classification, distribution, and climatic significance. Proc. First Inter. Permafrost Conf.
Sekyra, J., 1961 - Periglacial phenomena. In: Quaternary deposits of Czechoslovakia. Prace Inst. Geol., t. 34, cz. 1; Warsaw. p. 99-108.
Shotton, F. W., 1960 - Large scale patterned ground in the valley of the Avon. Geol. Magazine Worhestershire (Great Britain), vol. 97, no 5; p. 404-408.
Soergel, W., 1936 - Diluviale Eiskeile. Ztschr. Deutsch. Geol. Ges., Bd. 88; p. 223-247.
Taber, S., 1943 - Perennially frozen ground in Alaska, its origin and history. Geol. Soc. America Bull., vol. 54; p. 1433-1548.
Washburn, A. L., 1956 - Classification of patterned ground and review of suggested origins. Geol. Soc. America Bull., vol. 67; p. 823-865.
Wilson, L. R., 1958 - Polygonal Structures in the soil of central Iowa. Oklahoma Geol. Survey, Okla. Geology Notes, vol. 18, no 1; p. 4-6.
Wright, H. E., 1961 - Late Pleistocene climate of Europe - a review. Geol. Soc. America Bull., vol. 72; p. 933-984.
