Less w okolicach Henrykowa na Dolnym Śląsku
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1960/7/11Słowa kluczowe:
less śląski, eoliczna geneza, wskaźniki uziarnienia, wkładki piaszczysteAbstrakt
Badania lessu Dolnego Śląska koncentrują się na dolinie Oławy, w okolicach Henrykowa, gdzie less tworzy pokrywy o miąższości od 0,5 do 7 m. Analizy wskaźników uziarnienia metodą Schonhalsa oraz badanie wkładek piaszczystych wykazały, że drobnoziarnistość materiału wzrasta wraz z oddalaniem się od doliny, a wkładki piaszczyste stopniowo zanikały. Skład mineralogiczny i obtoczenie ziarn wskazują na udział materiału lokalnego, w tym łupków krystalicznych. Wyniki badań potwierdzają eoliczną genezę lessu, z transportem pyłu przez wschodnie wiatry, współdziałającą z procesami soliflukcyjnymi. Less powstał głównie z materiału wietrzeniowego peryglacjalnych osadów rzecznych i skał okolicznych wzgórz, przy udziale akumulacji eolicznej i przemieszczania stokowego.
Bibliografia
Ambroz, V. 1947 - Sprase pahorkatin (summary: The loess of the hill countries). Sbornik Statn. Geol. Ustavu Rep. Ceskosl., sv. 14.
Berger, F. 1932 - Zur Gliederung der Schlesischen Losses. Zentralblatt f. Mineral., Geol. u. Palaont., Abt. B.
Dylik, J. 1952 - Głazy rzeźbione przez wiatr i utwory podobne do lessu w środkowej Polsce (summary: Wind-worn stones and loesslike formations in Middle Poland). Biul. Państw. Inst. Geol., 67.
Dylik, J. 1954 - Zagadnienie genezy lessu w Polsce (The problem of the origin of loses in Poland). Biuletyn Peryglacjalny, nr 1.
Jahn, A. 1950 - Less, jego pochodzenie i związek z klimatem epoki lodowej (summary: Loess, its origin and connection with the climatc of the glacial epoch). Acta Geol. Polonica, vol. 1.
Jahn, A. 1956 - Wyżyna Lubelska, rzeźba i czwartorzęd (summary: Geomorphology and Quaternary history of Lublin Plateau). Prace Inst. Geogr. PAN, nr 7, Warszawa.
Jahn, A., Turnau-Morawska, M. 1952 - Preglacjał i najstarsze utwory plejstoceńskie Wyżyny Lubelskiej (summary: Pre-Glacial and oldest Pleistocene deposits of the Lublin Uplan). Biul. Państw. Inst. Geol., 65.
Leighton, M. M., Willman, H. B. 1950 - Loess formations of the Mississippi valley. Jour. Geol., vol. 58.
Malicki, A. 1949 - Geneza i rozmieszczenie loessów w środkowej i wschodniej Polsce (summary: The origin and distribution of loess in central and eastern Poland). Ann. Univ. M. Curie-Skłodowska, sectio B, vol. 4, Lublin.
Meister, E. 1935 - Erlauterungen zur Blatt Wiese. Geol. Karte v. Preussen, Berlin.
Paser, H. 1951 - Die nordliche Lossgrenze in Mitteleuropa und das spatglaziale Klima. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 1.
Rokicki, J. 1950 - Warunki występowania utworów pyłowych i loessów na Dolnym Śląsku (Zusammenfassung: Das Vorkommen von Staubbildungen und Loess in Niederschlesien). Ann. Univ. M. Curie-Skłodowska, sectio B, vol. 5, Lublin.
Schonhals, E. 1953 - Gesetzmassigkeiten im Feinaufbau von Talrandlossen mit Bemerkungen uber die Entstehung des Losses. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 3.
Schonhals, E. 1955 - Kennzahlen fur den Feinheitsgrad des Losses. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 6.
Schwarzbach, M. 1942 - Das Diluwium Schlesiens. N. Jhrb. f. Mineral., Bd. 86.
Smith, G. D. 1942 - Illinois loess-variations in its properties and distribution. Univ. Illinois Agr. Exp. Sta., Bull. 490.
Teisseyre, H. 1957 - Sudety. Reg. Geol. Polski, t. 3.
Tietze, O. 1919 - Blatt Nimptsch. Erlaut. z. Geol. Karte, Berlin.
Tokarski, J. 1936 - Physiographie des podolischen Losses und das Problem sejner Stratigraphie. Mem. Acad. Sci., ser. A, Kraków.
