Badania nad pagórkami palsa w Finlandii, Norwegii i Szwecji w latach 1964–1966
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1968/17/4Słowa kluczowe:
palsa, sporadyczna wieloletnia zmarzlina, peryglacjał, torf, wysadzina mrozowa, Skandynawia, klimat subarktycznyAbstrakt
Artykuł podsumowuje wyniki badań nad palsami przeprowadzonych w północnej Skandynawii w latach 1964–1966. Pagórki palsa, będące najbardziej charakterystycznym wskaźnikiem występowania sporadycznej zmarzliny, przybierają różne formy – od kopców i prostych grzbietów po systemy grzbietów anastomozujących. Autor analizuje ich budowę wewnętrzną, wskazując na istnienie dwóch typów: o rdzeniu mineralnym i o rdzeniu torfowym. Badania terenowe w Szwecji, Norwegii i Finlandii ujawniły różnorodne układy soczewek i żył lodowych, odpowiadające za proces wysadziny mrozowej. Przedstawiono także pomiary temperatury w rdzeniach pals, badania hydrogeologiczne (m.in. z użyciem trytu), obserwacje botaniczne i eksperymenty geofizyczne. Wyniki potwierdzają, że rozwój i zachowanie pagórków palsa zależą przede wszystkim od kombinacji niskiej temperatury, cienkiej pokrywy śnieżnej oraz warunków hydrologicznych. Autor podkreśla znaczenie dalszych, zintegrowanych badań interdyscyplinarnych nad tymi formami jako wskaźnikami zmian klimatycznych i procesów peryglacjalnych.
Bibliografia
Forsgren, B., 1964 - Notes on some methods tried in the study of palsas. Geogr. Annaler, vol. 46; p. 343-344.
Forsgren, B., 1966 - Tritium determinations in the study of palsa formation. Geogr. Annaler, vol. 48 A; p. 102-110.
Lindqvist, S. and Mattsson, J. O., 1965 - Studies on the thermal structure of a pals. Svensk Geogr. Årsbok, 41; p. 38-49.
Ohlson, B., 1964 - Frostaktivität, Verwitterung und Bodenbildung in den Fjeldgegenden von Enontekiö, Finnisch-Lappland. Publ. Inst. Geogr. Univ. Turkuensis, 37; 180 pp.
Rapp, A. and Rundberg, S., 1964 - Studies on periglacial phenomena in Scandinavia 1960-1963. Biuletyn Peryglacjalny, no. 14; p. 75-89.
Salmi, M., 1966 - Investigations on palsas in Finnish Lapland. UNESCO, Natural Recources Research Division, Helsinki Symposium, Abstract No. 13; 14 p., Paris.
Svensson, H., 1964 - Structural observations in the minerogenic core of a pals. Svensk. Geogr. Årsbok, 40; p. 138-140.
Wramner, P., 1965 - Fynd av palsar med mineraljordkärna i Sverige. Geol. För. Förh., vol. 86; p. 498-499.
Unpublished papers
Fries, M., 1964 - Torv- och sedimentlagerföljder i Tärnasjöområdet. In: Botaniska under sökningar i Tärnasjöområdet år 1963. Statens Naturvårdsnämnd, Stockholm.
Jerkeman, H. and Sandberg, T., 1965 - Undersökning av palsar med motståndsmät-ningsapparat. Kgl. Tekn. Högsk. i Stockholm.
