JĘZYKOWA KREACJA WSI I MIASTA W POWIEŚCI "W SŁOŃCU" JULIANA KAWALCA - Sicińska , Katarzyna (Rozprawy Komisji Językowej, 2024)
W artykule przedstawiono zagadnienie językowej kreacji wsi i miasta w powieści Juliana Kawalca pt. W słońcu (1963). Powieść ta wpisuje się w nurt chłopski literatury powojennej. Przedmiotem opisu i analizy są środki językowo‑stylistyczne wykorzystane przez autora do wykreowania wizerunku wsi i miasta, a konkretnie następujące elementy językowe: 1) nazwy wsi/miasta, 2) nazwy poszczególnych elementów przestrzeni wsi/miasta oraz ich związki wyrazowe, 3) nazwy mieszkańców wsi/miasta oraz ich określenia, 4) nazwy związane z kulturą wsi/miasta, a także związki wyrazowe owych nazw. Wieś i miasto zostały w omawianej powieści Kawalca skontrastowane. Przeciwstawienie obrazów wsi i miasta znajduje swój wyraz w opozycyjnym zestawianiu nazw: wieś – miasto; wiejski, wsiowy – miejski; drewno – beton, asfalt; dom, stodoła, stajnia – kamienica, kino, sklep; sad – park; droga – ulica; wóz – samochód itd., a także w budowaniu zdań przeciwstawnych. Na opozycję ekonomiczno‑cywilizacyjno‑kulturową nakłada się także opozycja czasowa, którą wyrażają antonimiczne pary przysłówków dawniej – teraz oraz przymiotników stary – nowy. Zasób środków stylistyczno‑językowych służących do kreacji wsi i miasta jest stosunkowo ubogi i mało urozmaicony, co wynika z faktu, że powieść wypełnia monolog bohatera – starego chłopa, człowieka słabo wykształconego, którego język to potoczna polszczyzna mówiona.